← Alle stories
ARCHIVE FILE · Lost Places
Wat mij aan verlaten plekken boeit, is wat er met een plek gebeurt als niemand er nog naar omkijkt. Hoe een huis vervalt, hoe planten door de ramen groeien en wat je nog kunt herkennen van het leven dat er ooit was. De spanning hoort er voor mij ook bij. Dat gevoel dat je iets doet wat niet mag. Maar mag het echt niet? Daar wil ik wat beter naar kijken.
Dit artikel gaat over Duits recht en uitspraken van Duitse rechters. Het beschrijft niet de regels in Nederland, België of andere landen.
01 / FIELD NOTE
Wat trekt je aan in verlaten plekken?
“Dat alles is achtergelaten, en dat je ziet hoe het verval doorgaat zodra niemand er meer voor zorgt. En natuurlijk het gevoel dat je iets doet wat niet mag — de spanning die daarbij hoort.”
Florian
02 / FIELD NOTE
Het gaat dus om meer dan vervallen gebouwen?
Ja. In een leeg gebouw vraag je je al snel af hoe het er vroeger uitzag. Wie heeft hier gewerkt of gewoond? Waarom kwam er op een gegeven moment niemand meer? Soms valt een klein voorwerp meer op dan het hele gebouw. Zoals de gieter tussen de varens in de oude kwekerij. Die staat er nog, terwijl alles eromheen dichtgroeit.
Wat er vroeger echt is gebeurd, kun je alleen niet zomaar aan een ruimte aflezen. Achtergebleven meubels betekenen niet dat iemand halsoverkop moest vluchten. Veel blijft eerst onduidelijk. Dan helpt het om oude foto's of documenten over de geschiedenis van de plek te zoeken, in plaats van een verhaal bij het beeld te verzinnen.
03 / FIELD NOTE
En de spanning van iets doen wat niet mag?
Die zit al in het onbekende. Je weet niet wat er achter de volgende deur zit, of hoeveel er van een gebouw nog over is. Daar komt dat gevoel bij dat je ergens bent waar je normaal niet komt.
Toch moet je vooraf uitzoeken of je er mag komen. Ook met toestemming kan een plek spannend zijn. En een terrein waar je zo op kunt lopen, kan nog steeds verboden toegang zijn. Dat je er makkelijk komt, zegt daar weinig over.
04 / FIELD NOTE
Mag je verlaten plekken in Duitsland bezoeken?
Verlaten plekken bekijken of fotograferen is niet zonder meer verboden. Het gaat erom waar je komt en onder welke voorwaarden. Een terrein dat open is voor publiek, een vrijgegeven deel of geldige toestemming kan een legaal bezoek mogelijk maken. Maar de naam ‘lost place’ geeft op zichzelf geen recht om ergens naar binnen te gaan.
Een verwaarloosd terrein heeft meestal nog steeds een eigenaar. Die mag anderen in beginsel van het gebruik uitsluiten, voor zover de wet of rechten van derden daar niet aan in de weg staan. Ook het bezit wordt beschermd. Dus ook als iets geen strafbaar feit is, kunnen er civielrechtelijke aanspraken bestaan. § 903 BGB en § 858 BGB zijn hiervoor belangrijke wettelijke grondslagen.
Ook na jaren leegstand is het terrein normaal gesproken nog van iemand. Om de eigendom van een stuk grond in Duitsland op te geven, zijn een verklaring bij het Grundbuchamt en een inschrijving in het grondboek nodig. Zichtbare verwaarlozing is niet genoeg. § 928 BGB.
05 / FIELD NOTE
Wanneer is er sprake van strafbaar binnendringen?
§ 123 StGB van het Duitse wetboek van strafrecht beschermt onder meer woningen, bedrijfsruimten en wat het Duitse recht befriedetes Besitztum noemt: doorgaans een zichtbaar afgebakend terrein, bijvoorbeeld met een hek. Onbevoegd binnengaan kan strafbaar zijn. Dat kan ook gelden voor iemand die er zonder toestemming blijft en niet vertrekt nadat een bevoegde persoon daarom heeft gevraagd.
Daarvoor hoef je geen slot open te breken of iets mee te nemen. Maar niet elk particulier, onbebouwd terrein valt automatisch onder deze bepaling. Bij een al lang verlaten ruïne hangt het er ook van af of de ruimten of het terrein nog onder de wettelijke bescherming vallen. Dat kun je niet alleen afleiden uit hoe verlaten een plek er op een foto uitziet.
06 / FIELD NOTE
En als het hek openstaat of er geen bord hangt?
Een open hek is geen uitnodiging. Een gat in een hek betekent ook niet automatisch dat het terrein zijn juridische bescherming heeft verloren. Andersom maakt één verbodsbord een open terrein nog niet tot een fysiek afgesloten terrein. Dat onderscheid bespreekt het Oberlandesgericht Köln in zijn uitspraak van 24 maart 2026, 1 ORs 241/25, rechtsoverwegingen 40–41.
‘Ik kon er gewoon naar binnen’ is dus geen betrouwbare reden. Ook als er in een bepaald geval geen sprake is van strafbaar binnendringen, hoeft de eigenaar je bezoek niet automatisch te dulden.
07 / FIELD NOTE
Hoe krijg je toestemming?
Zoek vóór je naar binnen gaat uit wie over de toegang mag beslissen en vraag die persoon of organisatie om toestemming. Dat kan de eigenaar zijn, maar afhankelijk van de situatie ook een bevoegde huurder, pachter of beheerder. Een andere bezoeker die zegt ‘iedereen gaat hier naar binnen’ geeft daar geen duidelijkheid over.
Schriftelijke toestemming is handig. Spreek af wanneer je komt, welke delen je mag bezoeken en of je foto's mag maken en op je website of sociale media mag publiceren. Toestemming voor een rondgang dekt niet per se elk gebruik. Ook een officiële afsluiting of natuurbeschermingsregels blijven gelden. Blijft de toegang onduidelijk, maak dan foto's vanaf een toegestane plek, kies een officiële rondleiding of zoek een andere locatie.
08 / FIELD NOTE
‘Ik maak alleen foto's en neem niets mee’ — is dat genoeg?
Nee, daarmee is nog niet duidelijk of je er naar binnen mag. Wie voor een foto een deur beschadigt, een ruit inslaat of iets vernielt, kan zich schuldig maken aan vernieling volgens artikel 303 van het Duitse wetboek van strafrecht (StGB) .
Ook spullen die ergens liggen, mag je niet zomaar meenemen. Om de eigendom van een roerende zaak op te geven, moet de eigenaar dat ook echt willen. Wie andermans spullen wegneemt om ze zich of een ander wederrechtelijk toe te eigenen, kan diefstal plegen. ‘Het lag er al jaren’ beantwoordt die vraag niet. De relevante bepalingen zijn § 959 BGB en § 242 StGB.
09 / FIELD NOTE
Mag je de foto's daarna publiceren?
Dat moet je los van de toegang bekijken. De panoramavrijheid volgens artikel 59 van de Duitse auteurswet (UrhG) staat onder de daarin genoemde voorwaarden afbeeldingen toe van werken die blijvend aan openbare wegen, paden of pleinen staan; bij gebouwen gaat het om het buitenaanzicht. De bepaling geeft je geen recht om voor een foto een particulier terrein of een gebouw binnen te gaan.
Bij foto's die vanaf het terrein zelf zijn gemaakt, kunnen ook eigendomsrechten en afgesproken gebruiksvoorwaarden een rol spelen, zeker bij commercieel gebruik. Dat blijkt uit de uitspraken van het Duitse Bundesgerichtshof (BGH) over foto's van paleizen en tuinen, hier zaak V ZR 14/12. Voor een artikel is het dus verstandig om de geplande publicatie uitdrukkelijk mee te nemen in de afspraken.
En niet alles wat je kunt fotograferen, hoort op internet: privébrieven, patiëntendossiers of goed leesbare persoonsgegevens bijvoorbeeld. Voor het publiceren van herkenbare personen is in beginsel toestemming nodig op grond van artikel 22 van het Duitse Kunsturhebergesetz; § 23 bevat uitzonderingen en de grenzen daarvan. Vaak kun je een foto anders maken of gegevens onleesbaar maken, zodat je de geschiedenis van de plek laat zien zonder mensen in hun privacy te raken.
10 / FIELD NOTE
Is het gebouw zelf vaak niet het grootste gevaar?
Ook met toestemming blijft een vervallen gebouw gevaarlijk. Je kunt niet betrouwbaar zien of een vloer nog draagt of er in een tunnel genoeg zuurstof is. Na een incident bij een tunnel waarschuwde de politie van Olpe in juli 2026 voor instortingsgevaar, schachten en zuurstofgebrek. Bron: Kreispolizeibehörde Olpe, 15 juli 2026.
Een helm, handschoenen en een zaklamp veranderen niets aan een rotte vloer. Ga niet op eigen houtje ondergrondse of instortingsgevaarlijke delen verkennen. Is een terrein officieel afgesloten, dan blijf je buiten. Als een foto alleen met zo'n risico te maken is, dan komt die foto er maar niet.
11 / FIELD NOTE
En als de natuur de plek inmiddels heeft overgenomen?
Vooral oude kelders en tunnels kunnen als winterverblijf voor vleermuizen dienen. Voor zulke grotten, tunnels, aardkelders en vergelijkbare ruimten verbiedt artikel 39, lid 6, van het Duitse Bundesnaturschutzgesetz het bezoeken van 1 oktober tot en met 31 maart. De wet kent beperkte uitzonderingen en zondert toeristisch ontsloten of intensief gebruikte delen uit. Dat is geen algemeen winterverbod voor ieder leegstaand huis. Andere regels voor soortenbescherming, onder meer artikel 44, kunnen daarnaast gelden. Duitse natuurbeschermingswet (Bundesnaturschutzgesetz), met name de artikelen 39 en 44.
Toestemming van de eigenaar zet deze regels niet buiten werking. Is het onduidelijk of dieren de plek als verblijfplaats gebruiken, betrek dan de bevoegde natuurbeschermingsinstantie erbij.
12 / FIELD NOTE
Gaat de aantrekkingskracht verloren met toestemming?
De plek verandert er niet door. De ruimten staan er nog precies zo bij, de planten groeien verder en de vragen over het verleden blijven. Wat vooral wegvalt, is de onzekerheid of je er überhaupt mag zijn.
Voor foto's hoef je niets te verplaatsen en voor een artikel hoef je er geen spookverhaal bij te verzinnen. Privédocumenten laat je liggen en de inhoud zet je niet online. Denk ook bij exacte locaties na over wat publicatie kan veroorzaken. Dat is een afweging om de plek en de betrokken mensen te beschermen, geen algemeen wettelijk verbod om een verlaten locatie te noemen.
Het verval zelf roept al genoeg vragen op. Je hoeft niets toe te voegen om zo'n plek interessant te vinden.
Dit artikel gaat over Duits recht en uitspraken van Duitse rechters, stand 27 oktober 2026. Vraag juridisch advies bij een concreet geschil. Voor bezoeken buiten Duitsland gelden andere regels.