← Alle stories
STORM FILE · Stormchasing
Een onweersbui kan duidelijk draaien zonder een tornado te vormen. De grotere rotatie in de wolk en de smalle wervel aan de grond hangen samen, maar zijn niet hetzelfde. Voor een tornado moet de luchtstroming vlak boven de grond zich sterk concentreren en verbinding hebben met de wolk.
Diesen Beitrag anhören
Dauer: 14 Minuten 30 Sekunden
MP3 herunterladen · 10,4 MBStimme und Quelle
Thorsten-Voice / Piper. Sprecher Thorsten Müller. Stimmaufnahmen unter CC0. Thorsten-Voice.
Listen to this article
Duration: 13 minutes 27 seconds
Download MP3 · 9.7 MBVoice credits
Alba / Piper. Alba speech corpus (2019), Cassia Valentini-Botinhao and Junichi Yamagishi, University of Edinburgh. Voice recordings licensed under CC BY 4.0 and used to train a synthetic voice. The article is by The Adventure Beyond.
Beluister dit artikel
Duur: 16 minuten en 55 seconden
MP3 downloaden · 12,2 MBStem en bron
Ronnie / Piper. Stemopnamen van OHF-Voice, beschikbaar onder CC0. Stemgegevens en bron.
Op een wolkenfoto is nauwelijks te zien wat er vlak bij de grond gebeurt. Het gaat erom hoe lucht samenstroomt, welke draaiing die meebrengt en hoe ze in de stijgstroom terechtkomt. Nieuwere metingen en simulaties laten zien dat een tornado op verschillende manieren kan ontstaan.
01 / FIELD NOTE
Wat we een tornado noemen
Een tornado is een krachtig draaiende luchtkolom die van een buienwolk tot aan de grond reikt. Vaak zie je een wolkentrechter, opwaaiend stof of rondvliegend puin. De trechter hoeft niet helemaal tot de grond zichtbaar te zijn. Een orkaan is iets anders: een groot tropisch weersysteem boven warm zeewater. Tornado’s ontstaan in veel kleinere weersystemen. Definitie van de Wereld Meteorologische Organisatie; NOAA/NSSL: tornado’s.
02 / FIELD NOTE
De stijgstroom houdt de bui in leven
Warme, vochtige lucht kan een onweersbui van energie voorzien. Wordt die lucht opgetild en is de lucht erboven passend opgebouwd, dan stijgt ze verder. Daarbij koelt ze af. Waterdamp condenseert tot kleine druppels en de wolk groeit. Bij condensatie komt warmte vrij, die het stijgen kan versterken. Deze opstijgende luchtstroom heet een stijgstroom.
In een onweersbui daalt ook lucht. Regen en hagel vallen naar beneden; verdamping kan de lucht verder afkoelen. Hoe de stijgstroom, dalende lucht en nieuwe instroom ten opzichte van elkaar liggen, beïnvloedt de ontwikkeling van de bui. Het eenvoudige beeld “warme lucht botst op koude lucht en er ontstaat een tornado” schiet tekort. Met Office: voorwaarden en ontwikkeling.
03 / FIELD NOTE
Waarom windverschillen met de hoogte belangrijk zijn
De wind aan de grond kan anders zijn dan enkele honderden meters of kilometers hoger. Hij kan sterker worden, van richting veranderen of allebei. Die verandering met de hoogte noemen we verticale windschering.
Door zulke windverschillen kan er al draaiing in de lucht zitten. Een stijgstroom in een onweersbui kan een deel daarvan kantelen en versterken, zodat een draaiende stijgstroom ontstaat. Het bekende beeld van een horizontale luchtrol die omhoog wordt gekanteld laat die stap zien. Het verklaart nog niet hoe aan de grond een tornado ontstaat. NOAA/NSSL: windschering en draaiende onweersbuien.
04 / FIELD NOTE
De supercel draait; een tornado is een volgende stap
Een onweersbui met een aanhoudende draaiende stijgstroom over een groot hoogtebereik heet een supercel. De grotere rotatie van die stijgstroom noemen we een mesocycloon. Daaronder kan een tornado ontstaan, maar de meeste supercellen vormen er geen.
Ook zonder tornado kan een supercel grote hagel, zware regen en harde windstoten brengen. Door de geordende luchtstroming kan lange tijd nieuwe lucht de stijgstroom bereiken. Welke delen van de wolk zichtbaar zijn en hoeveel regen rond de stijgstroom valt, verschilt per bui. Een opvallende wolkenvorm is daarom op zichzelf geen bewijs. NOAA/NSSL: opbouw van een supercel.
05 / FIELD NOTE
De beslissende overgang gebeurt dicht bij de grond
De draaiing in de wolk zet zich niet zomaar als een kant-en-klare buis tot de grond voort. In de laagste luchtlagen kunnen eerst verspreide, onregelmatige gebieden met draaiing aanwezig zijn. Voor een tornado moeten die zich organiseren en versterken tot een smalle, samenhangende wervel.
Als lucht onder een sterke stijgstroom samenkomt, kan de draaiing in een kleinere ruimte worden geconcentreerd en omhoog worden uitgerekt. Daardoor kan de draaisnelheid sterk toenemen. Bij een ontwikkelde tornado buigt de instromende lucht vlak boven de grond scherp omhoog. Een wetenschappelijk overzicht uit 2024 beschrijft dit proces in vier stappen: een draaiende stijgstroom, draaiing dicht bij de grond, de organisatie en versterking daarvan, en de overgang naar de stroming van een volgroeide tornado. Dit model helpt het proces te begrijpen, maar voorspelt niet welke bui een tornado zal vormen.
06 / FIELD NOTE
Waar komt de draaiing dicht bij de grond vandaan?
Verschillende processen kunnen bijdragen. Lucht rond de bui kan al draaien. Binnen de bui kunnen temperatuurverschillen en dalende lucht de draaiing ook opwekken of ombuigen. Ook de wisselwerking met de grond speelt mee. Hoeveel elk proces bijdraagt, verschilt per geval.
Een simulatiestudie van Paul Markowski uit 2024 laat dit zien. In de onderzochte turbulente omgevingslucht waren al draaiende structuren dicht bij de grond aanwezig. Onder de stijgstroom konden die sterker worden en een tornadoachtige wervel vormen. Eerdere modellen gingen vaak uit van een gladdere, gelijkmatiger omgeving. De uitkomst laat een andere mogelijke route zien. Ze bewijst niet dat elke echte tornado zo ontstaat.
Metingen vullen dit beeld aan. Een studie van Satrio en collega’s uit 2025 volgde een supercel in Nebraska gedurende 96 minuten. Met radargegevens gereconstrueerde luchtstromen lieten in de actiefste fase zien dat zowel omgevingslucht als door neerslag afgekoelde lucht uit de bui bijdroegen aan de laaggelegen mesocycloon. Temperatuurverschillen speelden voor een deel van die lucht een rol. Het ging om één bui en om de grotere rotatie onderin de bui. Daaruit volgt geen vaste formule voor alle tornado’s.
Het onderzoeksproject TORUS laat zien hoe complex zulke metingen zijn. Het projectoverzicht uit 2026 beschrijft waarnemingen van 46 supercellen tijdens veldcampagnes in 2019, 2022 en 2023. Onderzoekers combineerden mobiele radar, meetvoertuigen, weerballonnen, bemande vliegtuigen en drones. Zo kunnen zij wind, temperatuur en vochtigheid onderzoeken waar een gewoon meetnet veel details mist. De publicatie in 2026 betekent dus niet dat de buien pas in 2026 werden waargenomen.
07 / FIELD NOTE
Wat een nieuwe radarstudie laat zien en wat nog open is
Voor waarschuwingen zou een kenmerk helpen dat vlak voor het ontstaan van een tornado betrouwbaar zichtbaar wordt. Een studie van Herriott en Tanamachi, gepubliceerd op 15 september 2026 onderzocht daarvoor zogeheten ZDR-kolommen. Dat zijn specifieke radarsignaturen die aanwijzingen kunnen geven over processen in de stijgstroom.
De onderzoekers vergeleken drie waargenomen supercellen, twee met en één zonder tornado, met 30 modelsimulaties. In het model veranderden de onderzochte kenmerken gemiddeld vóór het ontstaan van een tornado. Bij de drie echte buien waren er echter geen overeenkomstige veranderingen die de buien met en zonder tornado consequent van elkaar onderscheidden.
Een verband in een model is nog geen betrouwbaar waarschuwingssignaal in de praktijk. De steekproef van waargenomen buien is klein; ze weerlegt noch het nut van radar, noch het belang van de stijgstroom. Ze laat zien waarom nieuwe methoden bij meer echte buien moeten worden getoetst.
08 / FIELD NOTE
De zichtbare trechter laat niet de hele wervel zien
Lucht zelf is onzichtbaar. In een tornado kan de dalende luchtdruk de lucht zo ver afkoelen dat waterdamp in kleine druppels condenseert. Daardoor wordt de wolkentrechter zichtbaar. Hoe ver die naar beneden reikt, hangt onder meer af van de vochtigheid.
De luchtwervel kan de grond al bereiken terwijl de zichtbare trechter erboven eindigt. Opwaaiend stof of puin kan dan de draaiing onderaan laten zien. Bereikt ook de draaiende luchtkolom de grond niet, dan is het een trechterwolk. Alleen aan de lengte van de zichtbare trechter kun je dat niet zeker onderscheiden. Regen kan het zicht verder belemmeren. NOAA: luchtwervel, condensatie en contact met de grond.
09 / FIELD NOTE
Dit geldt ook voor Duitsland
Tornado’s zijn niet uitsluitend een Amerikaans verschijnsel. Ze komen ook in Duitsland voor, waar omstandigheden voor draaiende onweersbuien kunnen ontstaan. Uit Amerikaanse casestudies kun je echter geen frequenties of waarschuwingsdrempels voor de Nederrijn afleiden.
Niet alle tornado’s ontstaan uit supercellen. Ook onweerslijnen en sommige buien kunnen ze voortbrengen. In een deel van die gevallen wordt bestaande draaiing dicht bij de grond onder een groeiende stijgstroom versterkt, zonder dat eerst een grote mesocycloon ontstaat. De uitgebreide uitleg in dit artikel gaat vooral over supercellen. DWD: tornado’s in Duitsland.
10 / FIELD NOTE
De Duitse tornadolijst: 2025 en 2026
Bijgewerkt op 29 oktober 2026. De Duitse tornadolijst van Thomas Sävert verzamelt waarnemingen en documenteert onderzochte gevallen. Ze onderscheidt bevestigde tornado’s, aannemelijke gevallen en vermoedens. De cijfers hieronder geven de stand weer op het moment van raadplegen.
2025: 46 bevestigde tornado’s
Voor 2025 vermeldt de lijst 46 bevestigde tornado’s, één aannemelijk geval en 92 vermoedens Samen zijn dat 139 vermeldingen, geen 139 bewezen tornado’s. Bevestigde gevallen zijn onder meer Mussum bij Bocholt op 3 september, Siebersbach op 23 oktober en Illingen op 24 november. Alle drie hebben de classificatie F1.
Bekijk de volledige tornadolijst van 2025 →
2026: tot nu toe 35 bevestigde tornado’s
Voor het nog lopende jaar 2026 bevat de lijst 35 bevestigde tornado’s, één aannemelijk geval en 100 vermoedens Dat zijn in totaal 136 vermeldingen. Het recentste bevestigde geval in het jaaroverzicht betreft Horrenberg en Balzfeld in Baden-Württemberg op 25 oktober. Het is als F1 ingedeeld.
Bekijk de volledige tornadolijst van 2026 →
Een huidig vermoedelijk geval aan de Nederrijn
Ook Twisteden bij Kevelaer op 22 oktober 2026 is opgenomen. In een bosgebied werd aanzienlijke schade gemeld. Bij raadpleging stond de melding op vermoedenEen tornado is daarmee nog niet bevestigd.
De jaarlijsten worden verder bijgewerkt. Nieuw bewijs kan tot extra vermeldingen of een andere classificatie leiden, ook achteraf voor 2025. De cijfers voor het volledige jaar 2025 en het lopende jaar 2026 kun je daarom niet simpelweg als stijging of daling lezen. Via de twee links zie je latere wijzigingen direct in de jaarlijsten.
11 / FIELD NOTE
Wat belangrijk is bij een waarschuwing
Zoek bij een tornadowaarschuwing of een naderende tornado op tijd een stevig gebouw op. Ga zo mogelijk naar een kelder of een binnenkamer op de laagste verdieping. Blijf uit de buurt van ramen en bescherm hoofd en nek. Een auto, tent of open schuilplaats biedt geen betrouwbare bescherming tegen een tornado. Buiten blijven voor een foto is geen verstandige keuze. National Weather Service: veiligheid bij tornado’s.
12 / FIELD NOTE
Bronnen en actualisering
Bijgewerkt: 29 oktober 2026. De wetenschappelijke bronnen staan direct bij de bijbehorende uitspraken.
Videobron: Kachelmannwetter: “Hoe ontstaat een tornado?” – bekijk op YouTube (31 mei 2022).
De drie uitlegafbeeldingen zijn eigen schematische illustraties van The Adventure Beyond. Ze tonen geen meetgegevens of een specifieke tornado. De video bovenaan en het stilstaande beeld zijn van BlackBoxGuild / Envato en tonen een supercel boven de Texas Panhandle. Deze stockbeelden illustreren het artikel; ze tonen geen actuele weersituatie.